Spoj prvih srpskih knjiga s obe strane Drine

Obeležavanje jednog savremenog jubileja, sedam decenija Istorijskog arhiva Užice, spojilo je nedavno u manastiru Rujno petovekovnu povest prve dve srpske štamparije sa dve strane Drine: goraždanske i rujanske. Prvopomenuta na samo godinu do punih pet stoleća, a druga je pregazila 480. leto.

Obnovljeni manastir Rujno pored jezera Vrutci (Foto S. Jovičić)

Duga istorija srpske kulture i pismenosti ispričana je za ovu priliku kroz štampanje prvih knjiga. S tim što su se srpske štamparije po starosti ovako poređale: najpre obodska Crnojevića štamparija 1493. u Crnoj Gori, pa goraždanska 1519. na području današnje Republike Srpske, te u manastiru Rujno uz Đetinju prva štampana knjiga na tlu Srbije „Rujansko četvorojevanđelje” 1537. godine. Sve su nastale u teško vreme, pod turskom opasnošću, a samo pola veka posle Gutenbergovog izuma.

Otkud spoj druge i treće srpske štamparije za jubilej 70 godina užičkog arhiva objasnio je direktor te ustanove Željko Marković:

– Ovde u manastiru Rujno predstavili smo 26. broj našeg časopisa „Istorijska baština”. U njemu su prilozi posvećeni 480. godišnjici „Rujanskog četvorojevanđelja” i obnovi manastira Rujno, a tu je i napis o goraždanskoj štampariji i projektu izrade fototipskih izdanja njenih prvih knjiga. Smatrali smo da je korisno povezati dve ove povesti i ljude sa dve strane Drine uključene u negovanje te petovekovne tradicije.

Skupu su prisustvovali predstavnici grada Užica i Srpske pravoslavne crkve, te Novog Goražda iz RS i univerziteta iz Istočnog Sarajeva koji su najavili da ovim dešavanjem počinje obeležavanje pet vekova goraždanske štamparije, s centralnim događanjima planiranim za narednu godinu jubileja. Okupljenima se, uz ostale, obratio dr Radovan Pilipović, direktor Arhiva Srpske pravoslavne crkve, autor sedam knjiga iz istorije SPC, rekavši:

– Ovo je crkveno-narodni sabor pod barjakom arhivistike, a povesti prvih srpskih štamparija duboko su utkane u naš identitet, važan deo naše kulturne istorije. U vreme njihovog rada Srpska pravoslavna crkva je bila u vrlo teškom položaju, bez patrijaršije ukinute krajem 15. veka, ali je štampanje tih prvih knjiga doprinelo da se sačuva ćirilo-metodijevska pismenost, a time i identitet našeg naroda.

Prve odštampane knjige bile su crkvene, za bogosluženje i čuvanje vere u Srba. Goraždanska štamparija nastala je na prostoru Stare Hercegovine, u manastiru Svetog Đorđa u Sopotnici kod Goražda zaslugom trgovca Božidara Goraždanina. On je u Veneciji nabavio štampariju i ovde pokrenuo štampanje crkvenih knjiga, kraj drinsko-dubrovačkog puta da bi trgovci i kiridžije koji su ovuda prolazili uz robu prenosili i knjige. Prve „pečatane” u goraždanskoj štampariji su „Služabnik” (1519), „Psaltir” (1521) i „Molitvenik” (1523). U novije vreme, početkom 21. veka, naučnoistraživački projekat „Goraždanska štamparija” Narodne biblioteke Srbije i Filozofskog fakulteta univerziteta iz Istočnog Sarajeva, pod rukovodstvom dr Dragana Baraća, omogućio je reprint izdanje tih prvih crkvenih knjiga i štampanje niza naučnih radova o toj dugoj i značajnoj istoriji.

Povest „Rujanskog četvorojevanđelja”, prve štampane knjige iz manastira Rujno kod Užica govori o činu učenog monaha Teodosija koji ju je u tom hramu odštampao leta Gospodnjeg 1537., pod voštanicom rezbareći slova u drvetu, na 250 drvenih ploča. No ubrzo pošto je Teodosije s bratijom knjigu pečatao u više primeraka, Turci otkriše ovu štampariju i najpre uništiše nju, a potom i ceo manastir Rujno do temelja.

Vekovima su ostaci manastirskih zidina čamili u selu Vrutci, a kad je osamdesetih godina 20. veka ovde napravljena vodoakumulacija oni su nestali pod vodom jezera. Da se, ipak, postojbina prve srpske knjige ne ugasi, učinilo je ovo stoleće: zaslugom vladike žičkog Hrizostoma, koji se i sam bavio izdavanjem knjiga duhovne sadržine, te uz pomoć države i mnogih priložnika, na proplanku uz jezero vaskrsao je novi manastir Rujno, u punom sjaju: sa crkvenim hramom posvećenim Svetom Đorđu, lepim manastirskim konakom, monaškom kućom, kulom zvonarom visokom 14 metara, bronzanom skulpturom prvom štamparu Teodosiju… Posle pet vekova prvi monasi došli su u manastir Rujno 2006. godine, a vladika Hrizostom, preminuo krajem 2012., ovde je po svojoj želji sahranjen u porti.

Što se tiče „Rujanskog četvorojevanđelja”, danas se jedina dva originalna primerka čuvaju u Pragu (u Šafarikovoj zbirci) i u Sankt Peterburgu. U obnovljenom manastiru Rujno poseduju samo fototipsko „Rujansko četvorojevanđelje”, izdanje „Prosvete” iz 1987. godine.

Politika / Branko Pejović

Ostavite odgovor

Komentari objavljeni na portalu PressLider nisu stav vlasnika, niti redakcije portala. Molimo Vas da prilikom komentarisanja tekstova ne koristite govor mržnje, pretnje, psovke, kao ni uvrede na verskoj, nacionalnoj, rasnoj ili polnoj osnovi. Zabranjeno je postavljanje reklamnih linkova, kao i pornografskog i politički ekstremnog sadržaja. Redakcija PressLider zadržava pravo da ne objavi komentare neprimerenog sadržaja, kao i one koji sadrže osvrt na nečiji privatan život i ličnost.

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena.